Tereny poprzemysłowe, postrzegane jako obszary zdegradowane, obciążone zanieczyszczeniami i ryzykiem inwestycyjnym, dziś coraz częściej są traktowane jako przestrzeń, w której można realizować cele Europejskiego Zielonego Ładu, gospodarki o obiegu zamkniętym i odporności klimatycznej. Ich ponowne zagospodarowanie nie polega już wyłącznie na usunięciu historycznych zanieczyszczeń, lecz na projektowaniu „drugiego życia” tych terenów – przyrodniczego, społecznego lub gospodarczego.

Zielone budownictwo i jego znaczenie na terenach poprzemysłowych

Zielone budownictwo to podejście, w którym projektowanie i realizacja inwestycji podporządkowane są minimalizacji wpływu na środowisko, racjonalnemu wykorzystaniu zasobów oraz ograniczeniu emisji w całym cyklu życia budynku. W Polsce ramy tego podejścia wyznaczają np. przepisy dotyczące powierzchni biologicznie czynnej, a na poziomie europejskim – taksonomia UE i obowiązki raportowania ESG. Coraz większą rolę odgrywa również certyfikacja wielokryterialna (BREEAM, LEED, WELL) , która stała się rynkowym standardem potwierdzającym zgodność z zasadami zrównoważonego budownictwa.

Na terenach poprzemysłowych zielone budownictwo nabiera szczególnego znaczenia, ponieważ łączy się z koniecznością przywrócenia wartości środowiskowej i społecznej obszarów zdegradowanych. O zrównoważonej inwestycji na terenach poprzemysłowych można mówić dopiero wtedy, gdy proces budowlany jest nierozerwalnie powiązany z remediacją, analizą ryzyka i odpowiedzialnym planowaniem przestrzennym. W tym sensie budynek „zielony” to nie tylko obiekt o niskim śladzie węglowym, lecz element szerszej rewitalizacji terenu.

Remediacja funkcyjna jako fundament transformacji brownfieldów

Coraz wyraźniej widać, że remediacja przestaje być postrzegana jako techniczny etap poprzedzający inwestycję, a staje się integralnym elementem nadawania terenom poprzemysłowym nowych funkcji. Remediacja funkcyjna – projektowana w oparciu o analizę ryzyka dla zdrowia i środowiska i dostosowana do przyszłego zagospodarowania terenu – pozwala zmniejszyć ryzyko środowiskowe, a jednocześnie tworzyć atrakcyjne społecznie przestrzenie. W praktyce remediacja funkcyjna łączy precyzyjne metody inżynieryjne, takie jak termiczna desorpcja czy venting, z metodami opartymi na procesach biologicznych – bioremediacją, mykoremediacją czy fitoremediacją. To podejście jest spójne z zasadą proporcjonalności działań do ryzyka oraz z europejskimi regulacjami, które coraz mocniej podkreślają, że gleba jest zasobem, a nie odpadem.

Remediacja in‑situ jako element zrównoważonego budownictwa

Remediacja in‑situ, polegająca na oczyszczaniu gleby na miejscu, bez jej wydobywania i transportu, staje się preferowanym kierunkiem działań zarówno z perspektywy środowiskowej, jak i regulacyjnej. Eliminacja wykopu i wywozu gruntu usuwa jeden z największych strumieni odpadów, co pozwala Inwestorowi skupić się na odzysku materiałów z istniejących konstrukcji lub na ich rewitalizacji poprzez nadanie im nowych, dostosowanych do współczesnych potrzeb funkcji. Dzięki temu remediacja in‑situ ogranicza emisję CO2 związaną z transportem odpadu, minimalizuje ingerencję w środowisko i pozwala zachować zasób, jakim jest gleba – co jest  zgodne z zasadą „Do No Significant Harm” w taksonomii UE.

Taksonomia wymaga również, aby inwestycje budowlane wspierały gospodarkę o obiegu zamkniętym, m.in. poprzez przygotowanie do ponownego użycia, recyklingu lub odzysku co najmniej 70% masy odpadów budowlanych i rozbiórkowych. Remediacja in‑situ znacząco ułatwia spełnienie tego kryterium, ponieważ eliminuje konieczność zagospodarowania ogromnych ilości zanieczyszczonego gruntu. W połączeniu z remediacją funkcyjną tworzy to spójny model inwestycji, który realizuje zarówno pozytywny aspekt środowiskowy, jak i wymóg braku szkodliwości inwestycji dla środowiska.

W taksonomii EU w przypadku, gdy nowa zabudowa znajduje się na terenie potencjalnie zanieczyszczonym, teren ten podlega badaniu pod kątem potencjalnych zanieczyszczeń (na przykład zgodnie z normą ISO 18400). W Polsce mamy precyzyjne wytyczne zawarte w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi (z późn. zm), które określa szczegółowe zasady oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi, w tym dopuszczalne zawartości substancji ryzyka w glebie, metodykę badań oraz etapy identyfikacji terenów zanieczyszczonych.

W Polsce podstawą prawną działań remediacyjnych pozostaje ustawa Prawo ochrony środowiska, która określa zasady identyfikacji zanieczyszczeń, prowadzenia analizy ryzyka i doboru metod oczyszczania środowiska gruntowo-wodnego. Ustawa ta wymaga, aby działania były proporcjonalne do zagrożenia i skuteczne w kontekście planowanego zagospodarowania, co jest fundamentem remediacji funkcyjnej i jest zgodne z wytycznymi UE, w tym z nową dyrektywą Soil Monitoring Law. Dyrektywa Soil Monitoring Law wprowadza unijny obowiązek monitorowania stanu gleb, identyfikacji terenów zdegradowanych i prowadzenia działań naprawczych w sposób spójny z celami klimatycznymi oraz z uwzględnieniem bioróżnorodności. Podkreśla również, że gleba jest jednym z najbardziej niedocenianych zasobów, co powinno być podstawą zrównoważonego budownictwa. Wszystkie państwa członkowskie muszą dążyć do stopniowego przywracania zdrowia gleb, ograniczania ich uszczelniania i odbudowy funkcji ekosystemowych, tak aby wzmacniać zarówno odporność środowiskową, jak i gospodarczą europejskich regionów.

Drugie życie terenów poprzemysłowych

Zrównoważone budownictwo i remediacja funkcyjna zaprojektowana w oparciu o analizę ryzyka mogą być początkiem „drugiego życia” terenów poprzemysłowych. Coraz wyraźniej widać, że nie powinniśmy myśleć wyłącznie o efektywności energetycznej czy komforcie wewnątrz budynku, ale także o jakości i historii terenu, na którym ten budynek powstaje. To w nawiązaniu do regulacji europejskich oznacza realną odpowiedzialność branży budowlanej za środowisko gruntowo‑wodne. Takie podejście wiąże się również z korzyściami, które wykraczają poza aspekt środowiskowy, czyli możliwość zagospodarowania atrakcyjnych terenów, zgodność z regulacjami i zaleceniami europejskimi, wizerunek odpowiedzialnego inwestora czy podnoszenie wartości inwestycji.

REMEA – Twój Partner w Czystym Gruncie i Bezpiecznej Przyszłości

Planujesz inwestycję na terenach przemysłowych? Zaufaj ekspertom od remediacji! Remea to lider w oczyszczaniu gruntu i przygotowaniu terenu pod budowę. Dzięki nowoczesnym technologiom i wieloletniemu doświadczeniu usuwamy zanieczyszczenia szybko, skutecznie i bezpiecznie. Twój projekt zasługuje na solidne fundamenty – po więcej informacji zapraszamy na stronę: https://www.remea.pl/ .